اهدا و انتقال بلاعوض (Donation & Gratuitous Transfer)
مسیر دسترسی: دارایی ثابت > عملیات > اهدا و انتقال
نام فنی: AssetDonationProcess
۱. مقدمه و فلسفه وجودی
چرا یک سازمان باید دارایی خود را رایگان بدهد؟
- بخش دولتی (انتقال بین دستگاهی): مالکیت تمام اموال دولتی با "حکومت" است. انتقال یک سرور از "وزارت نیرو" به "دانشگاه تهران"، صرفاً جابجایی جیببهجیب است و پولی نباید رد و بدل شود.
- بخش خصوصی (مسئولیت اجتماعی - CSR): یک کارخانه تصمیم میگیرد اتوبوس قدیمی خود را به مدرسه روستا اهدا کند.
- هلدینگها (انتقال درونگروهی): جابجایی دارایی بین شرکت مادر و شرکتهای تابعه.
در ERP تابان، این فرآیند باید طوری مدیریت شود که ضمن خروج دارایی از حسابها، «مستندات قانونی انتقال» به دقت ثبت شود. همچنین این ماژول باید هوشمندانه تشخیص دهد که آیا این واگذاری مشمول «مالیات» است یا خیر و آیا نیاز به «مجوز خزانهداری» دارد یا خیر.
نکته: این مستند مربوط به خروج (اهدا کردن) است. دریافت دارایی اهدایی در بخش "تحصیل دارایی" مدیریت میشود.
۲. انواع واگذاری و سناریوهای قانونی (Transfer Types)
فیلد «نوع واگذاری» (TransferType) قلب تپنده این ماژول است. انتخاب هر گزینه، رفتار سیستم (UI و Accounting) را تغییر میدهد:
الف) انتقال به دستگاههای اجرایی (GOV_TRANSFER)
- مرجع قانونی: مواد ۱۰۶ و ۱۰۷ قانون محاسبات عمومی کشور.
- منطق: اموال از یک امین اموال به امین اموال دستگاه دیگر منتقل میشود. هیچ درآمد یا هزینهای شناسایی نمیشود.
- الزامات:
- گیرنده حتماً باید «دستگاه دولتی» باشد.
- شماره و تاریخ «مجوز خزانهداری» یا مصوبه هیئت وزیران اجباری است.
- ارسال به سامانه سادا الزامی است.
ب) اهدا به خیریه / مسئولیت اجتماعی (CHARITY_DONATION)
- مرجع قانونی: ماده ۱۷۲ ق.م.م (هزینههای قابل قبول) و سیاستهای CSR.
- منطق: دارایی به یک نهاد غیرانتفاعی (خارج از دولت) واگذار میشود.
- الزامات:
- شناسایی هزینه/زیان در دفاتر.
- محاسبه مالیات بر ارزش افزوده (VAT) (چون عرضه کالا به غیر است).
- کنترل سقف بودجه مسئولیت اجتماعی شرکت.
ج) انتقال درونگروهی (INTER_COMPANY)
- مرجع قانونی: استانداردهای حسابداری تلفیقی.
- منطق: دارایی از شرکت A به شرکت B (همگروه) منتقل میشود.
- الزامات:
- گیرنده باید در لیست «اشخاص وابسته» باشد.
- معمولاً انتقال به ارزش دفتری (NBV) انجام میشود تا سود/زیان کاذب شناسایی نشود.
- ایجاد حسابهای بدهی/طلب بینشرکتی (Inter-company AR/AP).
۳. چرخه عملیات انتقال (The Workflow)
گام ۱: ثبت درخواست و تعیین نوع
مدیر اموال فرم را باز کرده و «نوع واگذاری» را انتخاب میکند. بر اساس نوع، فیلدهای فرم تغییر میکنند (مثلاً برای دولتی، فیلد مجوز اجباری میشود).
گام ۲: اخذ مجوز و تاییدات
- دولتی: ثبت شماره نامه خزانهداری.
- خصوصی: تایید مدیر مالی (جهت تقبل هزینه VAT و بودجه CSR).
گام ۳: دستور خروج به انبار (Warehouse Request)
- سیستم اموال یک درخواست به کارتابل انباردار میفرستد.
- انباردار بر اساس این درخواست، «حواله خروج انبار» (GIN) صادر میکند.
- نکته: تا زمانی که حواله انبار صادر نشود، دارایی از سیستم اموال خارج نمیشود (وضعیت:
Waiting for Warehouse).
گام ۴: سند حسابداری و خروج نهایی
با تایید حواله انبار، سیستم اموال به صورت اتوماتیک:
- دارایی را
Disposed(خارج شده) میکند. - سند حسابداری نهایی را صادر میکند.
- (در بخش دولتی) وبسرویس سادا را صدا میزند.
۴. منطق حسابداری (Accounting Logic)
تفاوت حسابداری بر اساس «نوع واگذاری» در اینجا مشخص میشود:
مدل ۱: اهدا به خیریه (بخش خصوصی) - با لحاظ VAT
فرض: دارایی با ارزش دفتری ۱۰۰ ریال اهدا میشود. ارزش کارشناسی روز ۱۲۰ ریال است (مبنای محاسبه VAT). نرخ VAT ده درصد. شرکت باید ۱۲ ریال مالیات را از جیب بدهد.
| کد حساب | شرح حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| ۶۱۰ | هزینه کمکهای بلاعوض (Expense) | ۱۱۲ | -- |
| ۱۲۲ | استهلاک انباشته | ۲۰ | -- |
| ۱۲۱ | دارایی ثابت (بهای تمام شده) | -- | ۱۲۰ |
| ۴۲۰ | مالیات بر ارزش افزوده پرداختنی | -- | ۱۲ |
مدل ۲: انتقال بین دستگاهی (بخش دولتی - نظام نوین)
فرض: انتقال از وزارتخانه الف به وزارتخانه ب. (بدون هزینه، بدون مالیات).
| کد حساب | شرح حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| ۳۱۰۱۵ | تغییرات در ارزش خالص - واگذاری دارایی | ۲۰ | -- |
| ۱۶۲۲ | استهلاک انباشته | ۸۰ | -- |
| ۱۶۲۱ | دارایی ثابت | -- | ۱۰۰ |
مدل ۳: انتقال درونگروهی (Inter-company)
فرض: انتقال از شرکت مادر به شرکت تابعه به ارزش دفتری.
| کد حساب | شرح حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| ۱۱۴ | حسابهای دریافتنی از شرکتهای گروه | ۲۰ | -- |
| ۱۲۲ | استهلاک انباشته | ۸۰ | -- |
| ۱۲۱ | دارایی ثابت | -- | ۱۰۰ |
۵. جزئیات فرم اهدا (Form Details)
این فرم هوشمند است و بر اساس TransferType فیلدها را مدیریت میکند.
| عنوان فیلد | نوع | وضعیت | شرح و منطق بیزینسی |
|---|---|---|---|
| نوع واگذاری | Enum | الزامی | GOV_TRANSFER, CHARITY, INTER_COMPANY. (کنترلکننده رفتار فرم). |
| دارایی | Lookup | الزامی | انتخاب پلاک (باید وضعیت فعال/راکد باشد و دست شخص نباشد). |
| سازمان گیرنده | Lookup | الزامی | اگر نوع دولتی باشد -> فیلتر روی "دستگاههای اجرایی". اگر نوع خیریه باشد -> فیلتر روی "موسسات". |
| محل مبدأ (Source) | Lookup | نمایشی | محل فعلی دارایی (مثلاً: انبار مرکزی). جهت اطلاع انباردار برای صدور حواله. |
| شماره مجوز | String | شرطی | در نوع GOV_TRANSFER اجباری است. |
| تاریخ مجوز | Date | شرطی | در نوع GOV_TRANSFER اجباری است. |
| شناسه ملی گیرنده | String | الزامی | جهت گزارشات فصلی و سادا. |
| ارزش کارشناسی | Money | شرطی | در نوع خیریه (برای محاسبه VAT) الزامی است. |
| پیوستها | File | الزامی | تصویر مجوز، رسید تحویل گیرنده، صورتجلسه هیئت مدیره. |
۶. سناریوهای کاربردی (Use Cases)
سناریوی ۱: ادغام دو شرکت (M\&A)
هلدینگ "تابان" دو شرکت زیرمجموعه (الف و ب) را ادغام میکند.
- نوع:
INTER_COMPANY. - عملیات: استفاده از قابلیت «انتقال دستهای». تمام ۵۰۰۰ قلم دارایی شرکت الف انتخاب و به شرکت ب منتقل میشوند.
- مالی: حسابهای رابط (Inter-company) درگیر میشوند و هیچ سود/زیانی شناسایی نمیشود.
سناریوی ۲: تجهیز مدارس (دولتی)
اداره کل نوسازی مدارس، ۱۰۰ عدد نیمکت را به "دانشگاه آزاد" (که دستگاه مستقل غیردولتی محسوب شود) میدهد.
- نوع: اگر دانشگاه دولتی باشد
GOV_TRANSFER، اگر نباشدCHARITYیا سایر انواع. - کنترل: سیستم چک میکند آیا مجوز خزانهداری برای خروج این اموال وجود دارد؟
۷. تعامل با سایر بخشها (Integration)
-
با انبار (Warehouse / GIN):
- سند اهدا در اموال = درخواست.
- حواله خروج در انبار = اجرا.
- این دو سند با یک
ReferenceIDبه هم متصل میشوند. تا انباردار حواله نزند، دارایی از لیست اموال کسر نمیشود.
-
با سامانه سادا (SADA Integration):
- در نوع دولتی، پس از ثبت نهایی، وبسرویس
TransferAssetبا پارامترهایSourceIDوTargetIDفراخوانی میشود.
- در نوع دولتی، پس از ثبت نهایی، وبسرویس
۸. ملاحظات فنی برای توسعهدهندگان (Developer Notes)
الف) ماشین وضعیت و اعتبارسنجی (State Machine Validation)
قبل از ثبت سند اهدا، تابع CanTransfer باید شرایط زیر را چک کند:
- دارایی در وضعیت
ActiveیاIdleباشد. - دارایی در وضعیت
Lost،ScrappedیاUnder Repairنباید باشد. - مهم: دارایی نباید در تحویل شخص (پرسنل) باشد. اگر هست، سیستم باید ابتدا درخواست "برگشت از پرسنل به انبار" را پیشنهاد دهد.
ب) ماتریس فیلدها (UI Matrix)
فرانتاند باید بر اساس جدول بخش ۵، فیلدهای Required و Hidden را به صورت پویا مدیریت کند.
ج) بازگشتناپذیری
وقتی سند انتقال صادر و حواله انبار خورد، بازگرداندن آن در سیستم بسیار پیچیده است. پیام هشدار (Confirmation Dialog) باید واضح باشد: "با تایید این سند، مالکیت دارایی منتقل شده و سند حسابداری قطعی صادر میگردد."
۹. پرسشهای متداول (FAQ)
س: آیا اهدای دارایی مشمول مالیات بر ارزش افزوده (VAT) است؟
- پاسخ: بله. در قانون ایران، "عرضه کالا به صورت بلاعوض" به اشخاص ثالث (غیر دولتی) مشمول مالیات است. سیستم تابان این مبلغ را محاسبه و در سند به عنوان بدهی شرکت به سازمان مالیاتی ثبت میکند.
س: اگر مجوز خزانهداری هنوز نیامده باشد، میتوانیم دارایی را بفرستیم؟
- پاسخ: خیر. سند اهدا نباید ثبت نهایی شود. میتوانید در انبار یک "حواله امانی" بزنید، اما در سیستم اموال دارایی نباید خارج شود (
Disposed) تا زمانی که مجوز بیاید.
س: تفاوت فرم «نقل و انتقال» با «اهدا» چیست؟
- پاسخ: فرم نقل و انتقال (بخش ۹) برای جابجایی داخلی (تغییر اتاق/جمعدار) است و دارایی در ترازنامه میماند. فرم اهدا (بخش ۱۰) برای خروج بیرونی است و دارایی از ترازنامه حذف میشود.